Chào các Capy-er của capymeme.com! Hôm nay, trong lúc húp xì xụp bát mì cay cấp độ 4 đến mức nước mắt giàn giụa, môi sưng vều, mình chợt nảy ra một thắc mắc cực kỳ ngang trái: cay có phải là vị không?
Sau đó mình đã đọc nhiều tài liệu nghiên cứu khoa học về vị cay. Dưới đây là những gì mình đã tìm hiểu được để chia sẻ với các bạn trong chuyên mục “Kiến thức thú vị” hôm nay!
1. Giải đáp khoa học: Cay có phải là vị không?
Trong dân gian, ẩm thực Việt Nam hay dùng cụm từ “chua, cay, mặn, ngọt” để chỉ các hương vị cơ bản. Nhưng nếu xét về góc độ sinh học, đáp án chính xác là: KHÔNG! Cay không phải là một vị.
Thực tế, lưỡi của con người chỉ được thiết kế để nhận biết 5 vị cơ bản, trong khi đó “cay” lại thuộc về một hệ thống cảnh báo hoàn toàn khác của cơ thể.
| Vị giác đích thực (Taste) | Cảm giác vật lý (Sensation) |
| Mặn, Ngọt, Chua, Đắng, Umami (vị ngọt thịt) | Cay nóng (ớt), Tê (tiêu), Mát lạnh (bạc hà) |
| Nhận biết qua các nụ vị giác (taste buds) trên lưỡi | Nhận biết qua dây thần kinh sinh ba (Trigeminal nerve) cảm nhận nhiệt và đau |
2. Vậy “Cay” thực chất là gì? Khám phá thụ thể TRPV1.
Nếu không phải là vị, vậy thứ gì đang “hành hạ” lưỡi của chúng ta khi ăn ớt?
Theo các tài liệu từ Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH), thủ phạm chính trong các loại ớt là một hợp chất hóa học có tên Capsaicin.
Bình thường, trong khoang miệng của chúng ta có các thụ thể cảm nhận nhiệt độ mang tên TRPV1. Nhiệm vụ của thụ thể này là báo động cho não bộ khi bạn ăn nhầm thứ gì đó quá nóng (trên 43°C) để tránh bị bỏng.
Tuy nhiên, Capsaicin lại có cấu trúc hóa học đặc biệt, có khả năng “hack” trực tiếp vào thụ thể TRPV1 này. Khi bạn cắn một quả ớt, Capsaicin liên kết với TRPV1 và phát ra một tín hiệu cảnh báo giả. Nó đánh lừa não bộ rằng: “Cứu với, trong miệng đang có lửa bốc cháy!”.
Vì thế, cay thực chất là một cảm giác đau đớn và bỏng rát, hoàn toàn không liên quan đến hệ thống nụ vị giác của bạn.
3. Có thể bạn chưa biết – loại ớt cay nhất thế giới.
Pepper X hiện là loại ớt cay nhất thế giới được Guinness World Records công nhận, với độ cay trung bình lên tới khoảng 2,69 triệu SHU. Để dễ hình dung, mức cay này vượt xa các loại ớt phổ biến ở Việt Nam. Trong khi đó, ớt hiểm thường chỉ vào khoảng 50.000–100.000 SHU, còn những giống ớt Việt Nam thông dụng khác thường thấp hơn rất nhiều. Nói cách khác, Pepper X có độ cay gấp hàng chục lần ớt hiểm và có thể tạo cảm giác bỏng rát dữ dội chỉ với một lượng rất nhỏ.
3. Cú lừa ngoạn mục: Tại sao đau mà vẫn “nghiện”?
Đến đây, chắc hẳn bạn sẽ thắc mắc: Nếu cay có phải là vị không đã được giải đáp là “không”, và bản chất của nó là sự đau đớn, vậy tại sao chúng ta lại đam mê các món lẩu Thái, mì cay đến vậy? Lẽ nào loài người thích bị “hành hạ”?
Đúng một phần! Đây là một cơ chế bù trừ cực kỳ thú vị của cơ thể:
- Phản ứng sinh tồn tự nhiên: Khi não nhận được tín hiệu “cháy” từ khoang miệng, cơ thể sẽ lập tức phản ứng bằng cách toát mồ hôi để hạ nhiệt, chảy nước mắt, nước mũi để rửa trôi “chất độc” (Capsaicin).
- Sản sinh Hormone Hạnh Phúc: Để xoa dịu “nỗi đau” giả lập do ớt gây ra, não bộ sẽ phóng thích một lượng lớn Endorphin (chất giảm đau tự nhiên) và Dopamine (hormone phần thưởng).
- Trạng thái “High” (Hưng phấn): Sự kết hợp của hai loại hormone này mang lại cảm giác khoan khoái, nhẹ nhõm và phấn khích tột độ sau khi cơn cay đi qua.
Cảm giác này rất giống với sự hưng phấn của những người chạy bộ đường dài (Runner’s high). Đó chính là lý do bạn vừa khóc ròng, môi sưng vều nhưng tay vẫn không ngừng gắp thêm miếng gà rán tẩm sốt cay tỏi ớt!
4. Lời kết.
Hy vọng qua bài viết này của capymeme.com, bạn đã tự tin có câu trả lời chuẩn khoa học cho câu hỏi cay có phải là vị không, đồng thời hiểu được lý do tại sao bộ não của chúng ta lại dễ dàng bị một quả ớt bé xíu “thao túng tâm lý”.
Lần tới đi ăn lẩu, hãy tự tin “flex” kiến thức này với hội bạn thân để mọi người cùng trầm trồ nhé. Còn bây giờ, cho mình hỏi nhỏ: Bạn thuộc team ăn cay “bất tử” hay team “chỉ một lát ớt là khóc”? Để lại bình luận chém gió cùng mình ở dưới nha!
