Hãy tưởng tượng bạn đang xem một bộ phim tài liệu về vùng Bắc Cực băng giá. Màn hình hiện lên một chú gấu to lớn, lông lá trắng muốt đang rảo bước trên nền tuyết. Nếu lúc này có ai đó hỏi bạn: “Lông gấu bắc cực màu gì?”, gần như 99% chúng ta sẽ không ngần ngại đáp ngay: “Thì màu trắng chứ màu gì!”.
Nhưng sự thật lại hoàn toàn khác. Việc gọi chúng là “gấu trắng” thực chất là một “cú lừa” ngoạn mục của thị giác.
Vậy thực chất, lông gấu bắc cực màu gì?
Dưới lăng kính khoa học, lông của gấu Bắc Cực không hề có sắc tố trắng. Thực tế, lông của chúng trong suốt và rỗng ruột.
Cấu trúc của mỗi sợi lông gấu bắc cực giống như một chiếc ống hút bằng nhựa trong. Chúng không chứa bất kỳ tế bào sắc tố nào bên trong để tạo ra màu sắc. Nếu bạn nhổ một sợi lông và đặt nó dưới kính hiển vi, bạn sẽ thấy nó hoàn toàn không màu.
Tại sao chúng ta lại nhìn thấy lông gấu bắc cực có màu trắng?
Nếu lông trong suốt, tại sao mắt người lại thấy cả một con gấu màu trắng muốt? Câu trả lời nằm ở hiện tượng vật lý: Sự tán xạ ánh sáng.
Khi ánh sáng mặt trời chiếu vào bề mặt của các sợi lông rỗng này, ánh sáng sẽ bị bẻ cong và phản xạ tán loạn bên trong cái lõi rỗng đó. Hiện tượng này diễn ra trên hàng triệu sợi lông cùng lúc, khiến tất cả các bước sóng ánh sáng (đỏ, cam, vàng, lục, lam, chàm, tím) phản xạ ngược lại mắt chúng ta. Sự pha trộn của tất cả các màu sắc ánh sáng này tạo ra màu trắng mà chúng ta vẫn thấy.
Cơ chế này hoàn toàn giống với cách mà các tinh thể băng trong suốt tạo ra những đám mây trắng trên trời, hay những bông tuyết trắng rơi xuống mặt đất.
Một điều thú vị nữa: vì lông của chúng rỗng và trong suốt, nên tùy thuộc vào ánh sáng môi trường, bạn có thể thấy màu lông thay đổi. Vào lúc hoàng hôn, chúng có thể trông hơi đỏ hoặc cam. Trong các khu bảo tồn hoặc vườn thú có khí hậu ấm, lông của gấu bắc cực đôi khi ngả sang màu xanh lục do một số loại tảo siêu nhỏ lọt vào và phát triển bên trong các lõi lông rỗng.
Bí mật sinh tồn: Chức năng cốt lõi của bộ lông và làn da
Tự nhiên không tạo ra cấu trúc rỗng này chỉ để đánh lừa thị giác. Mọi thứ đều phục vụ cho mục đích sinh tồn cốt lõi ở môi trường khắc nghiệt nhất hành tinh.
Nếu bạn rẽ lớp lông trong suốt đó ra để xem bề mặt da bên dưới, bạn sẽ đối mặt với một sự thật thứ hai: Da của gấu Bắc Cực có màu đen thui. Con gấu trắng bắc cực sẽ trông như thế nào khi bị trụi lông?
Sự kết hợp giữa lông rỗng và da đen là một hệ thống sưởi ấm tự nhiên với hiệu suất cực cao:
- Lớp lông trong suốt: Đóng vai trò như những ống dẫn sáng, cho phép tối đa lượng ánh sáng mặt trời (và nhiệt lượng) xuyên qua mà không bị phản xạ mất. Đồng thời, không khí bị mắc kẹt trong các lõi rỗng này tạo ra một lớp cách nhiệt hoàn hảo, ngăn cơ thể mất nhiệt ra môi trường.
- Lớp da màu đen: Như chúng ta đã biết, màu đen hấp thụ nhiệt tốt nhất. Lớp da đen dưới cùng sẽ hấp thụ trọn vẹn toàn bộ nhiệt lượng từ ánh sáng mặt trời được lớp lông dẫn vào, giúp gấu Bắc Cực duy trì thân nhiệt ổn định ở mức 37°C ngay cả khi nhiệt độ ngoài trời xuống tới -50°C.
Vậy tại sao đôi khi gấu Bắc Cực trông hơi vàng?
Nếu xem ảnh chụp gấu Bắc Cực ngoài tự nhiên, bạn sẽ thấy nhiều con không trắng tinh mà có màu vàng kem. Đó không phải vì lông đổi màu theo tuổi. Lông trong suốt rất dễ bám dầu, bụi và các hợp chất hữu cơ từ môi trường. Sau nhiều tháng không thay lông, chúng phản chiếu ánh sáng theo cách khác và tạo cảm giác vàng nhạt.
Trong một số sở thú ở nơi khí hậu ấm và ẩm, người ta còn từng thấy gấu có màu xanh lục nhạt. Nguyên nhân là tảo cực nhỏ phát triển bên trong các sợi lông rỗng, biến bộ lông thành một “vườn tảo” tí hon.
Câu hỏi thường gặp về gấu bắc cực
Lông của gấu bắ cực gần như trong suốt (không màu).
Do hiện tượng tán xạ ánh sáng mặt trời qua các cấu trúc lông rỗng.
Da gấu bắc cực màu đen, để hấp thụ tối đa nhiệt lượng.
Gấu bắc cực nặng từ 300 đến 600 kg (con đực), con cái nhỏ hơn, chỉ nặng 150–300 kg.
Ăn khoảng 2 kg mỡ hải cẩu mỗi ngày để giữ năng lượng, một con gấu cần săn khoảng 43 con hải cẩu mỗi năm.
Gấu bắc cực không ngủ hè, chúng hoạt động quanh năm.
Vậy là từ nay, mỗi khi nhìn thấy một chú gấu Bắc Cực, bạn đã biết rằng mình đang nhìn thấy một kiệt tác vật lý quang học và sinh học của tự nhiên, chứ không chỉ đơn thuần là một con “gấu trắng” nữa.
